اساطیر ایران باستان، ریشه بسیاری از جشنهای ایرانی بودهاند؛ چنانکه نوروز را به جمشید نسبت میدهند. دراینبین جشنهای دیگری نیز وجود دارند که هرکدام از آنها به یکی از چهرهها و آیینهای باستانی و اساطیری ایران تعلق دارند.
به گزارش فرارو، جشن بهمنگان، یکی از جشنهای دوازدهگانه ایرانی است که هرساله در دومین روز (بهمنروز) از ماه بهمن، در ایران برگزار میشده است. ایرانیان در این جشن به پاسداری و گرامیداشت خرد و اندیشه نیک میپردازند و بههمیندلیل «بهمن» را که یکی از امشاسپندان است، مورد ستایش قرار میدهند.
بهمن یا وُهومَنَه
بهمن درواقع مقربترین امشاسپند به اهورامزدا است. او در سمت راست اهورامزدا نشسته و ازاینمنظر تاثیر بسزایی در تصمیماتی دارد که برای جهان گرفته میشوند. بهمن همچنین ازنظر خلقت نیز بر دیگر امشاسپندان تقدم داشته و او است که بهعنوان اولین امشاسپند خلق شد.
نام بهمن با اندیشه و کردار نیک گره خورده و در قامت قیاس میتوان او را با آپولون در اساطیر یونان باستان مورد مقایسه قرار داد. چنانکه آپولون نیز در بین خدایان یونانی، ایزدی است که با اندیشه و امور عقلانی ارتباط بیشتری دارد. مطابق با اساطیر ایران، روح نیکی و و آفرینشگری، تنهاوتنها متعلق به اهورامزدا است. بااینحال هرکدام از ایزدان و امشاسپندان نیز از تواناییهای ویژهای برخوردار هستند که در راس آنها باید از بهمن نام برد.
بهمن را باید پشتیبانی برای حیوانات و موجودات سودمند دانست. درعینحال، او کسی است که اندیشه نیک را برای انسانها به ارمغان آورده و به این روش آنها را در راه راستی قرار میدهد. بهمن درواقع مشاور اعظم اهورامزدا است و بههمینسبب او کسی است که در جهان آخرت نیز به سنجش اعمال آدمیان خواهد پرداخت و درنهایت روان نیکوکاران را تا بهشت رهنمون میشود.
اصلیترین دیوهایی که دربرابر بهمن قرار دارند، اَیشمَه (خشم)، آز یا غلطاندیشی و اَکَهمَنه یا اندیشه بد هستند.
جشن بهمنگان
بهمنگان یکی از جشنهای دوازدهگانه ایرانی است که در دومینروز از ماه بهمن -که درواقع با نام بهمنروز در ایران باستان شناخته میشده است- برگزار میشود. این جشن در راستای ستایش بهمن، مهمترین امشاسپند در بین اساطیر ایران، هرساله در ایران باستان انجام میشده است. درحالحاضر نیز تعدادی از ایرانیان زرتشتی، همچنان به برگزاری این جشنها پایبند هستند.
در گاهشماریِ ایران باستان، هر یک روز از ماه را به نام یکی از ایزادان و امشاسپندان میشناختهاند. همچنین نام ماههای ایرانی نیز تا همین امروز، برمبنای نام ایزدان و امشاسپندان ایرانی انتخاب شده است. ازنظر مردم ایران باستان، زمانی که نام ماه با نام روز مطابق میشد، بهترین زمان برای برگزاری مراسمات آیینی بود. ازاینرو، دومین روز از ماه بهمن را که چنانکه گفته شد روز بهمن نام داشت، بهعنوان روزی برای جشن و برگزاری بزرگداشت برای بهمن میدانستند.
مطابق با آیین بهمنگان، خروس بهعنوان پرنده ویژه، یاسمن بهعنوان گل ویژه و سپید نیز چنان رنگ ویژه به شمار میرفت. ایرانیان باستان ازآنجاکه بهمن را امشاسپندِ نگهبان حیوانات و موجودات سودمند میدانستند، در طول جشن بهمنگان، از خوردن گوشت امتناع کرده و درعوض از فرآوردههای لبنی استفاده میکردند. ازآنجاکه در این روز هیچ حیوانی کشته نمیشد، دومین روز از بهمنماه، همچنین بهعنوان روز «نابُر» نیز معروف بوده و ازلحاظی این روز، روز حمایت از حقوق حیوانات در ایران باستان بوده است.
از دیگر رسوم در این جشن، خوردن گیاه بهمن است. گیاه بهمن، در دو رنگ سرخ و سفید، مورد استعمال قرار میگرفته است. دَم کردن و نوشیدن این گیاه، ازنظر ایرانیان فواید بسیاری داشته و علیالخصوص برای تقویت حافظه بسیار مفید بوده است.
